Portekiz’de muhalefetteki aşırı sağcı Chega Partisi’nin son seçimlerden bu yana hâlâ ülkenin birçok bölgesinde asılı afişlerinde “Göçmenler sosyal yardımlarla geçinmemeli” ve benzeri sloganlar yer alıyor. Yabancılarla ilgili son derece sert yeni yasaların çıkarıldığı Portekiz’de bu sloganın doğru olduğunu düşünen vatandaşların sayısı da giderek artıyor.
Oysa Portekiz’de yaşayan yabancıların sayısı yaklaşık 1,5 milyon. Bunların neredeyse tamamı çalışmak için Portekiz’e gelen göçmenler. Bu da ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 14’üne karşılık geliyor. Ancak yabancı korkusu, hatta yabancı düşmanlığı giderek yayılıyor.
Chega Partisi’nin seçim afişlerinde Portekiz’deki göçmenler hedef alınıyor Fotoğraf: Jochen Faget/DW
Veriler ise ülkenin artık yabancılar olmadan ayakta kalamayacağını gösteriyor: Göçmenler, Portekizlilerden daha fazla sosyal yardım almıyor. Aksine, sosyal güvenlik sistemi onların katkıları olmadan ciddi finansman sorunları yaşardı. Ayrıca işletmelerde çok sayıda önemli pozisyon boş kalırdı. Kafelerde çalışan garsonlardan, ihraç edilen meyveleri toplayan tarım işçilerine kadar pek çok alanda göçmen emeği vazgeçilmez hale geldi.
Portekiz Göç Gözlemevi tarafından hazırlanan ve Göç İdaresi AIMA tarafından yayımlanan bir araştırma, misafir işçilerin ülkenin sosyal güvenlik sistemine katkısının ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor. Geçen yıl yaklaşık 1,1 milyon yabancı, Portekiz’de yasal olarak çalıştığı için sosyal güvenlik primi ödedi. Bu rakam, on yıl öncesine göre yüzde 447 artış anlamına geliyor.
Ödenen primler ise yüzde 763 artarak yaklaşık 4,2 milyar euroya ulaştı. Bu miktar, tüm sosyal güvenlik katkılarının yüzde 14’üne denk geliyor.
Göçmenler ülkeyi ayakta tutuyor
Uzun yıllardır iş gücü göçü konusunda araştırmalar yapan sosyolog Elísio Estanque, Portekiz’in yabancı çalışanların ödediği primlere ihtiyaç duyduğunu söylüyor:
“Portekiz, Avrupa Birliği’nin en hızlı yaşlanan ülkelerinden biri. Sosyal güvenlik sistemi giderek daha fazla emekli maaşı ödüyor ve sağlık harcamaları da hızla artıyor. Yabancı işçiler primleriyle bu sisteme önemli katkı sağlıyor.”
Ancak mesele yalnızca sosyal güvenlik değil. Estanque’ye göre göçmenler fiilen ülkeyi ayakta tutuyor:
“En büyük göçmen grubu olan Brezilyalılar özellikle ticaret ve hizmet sektöründe çalışıyor. Uber araçlarını onlar kullanıyor, yemek dağıtımını onlar yapıyor. Brezilyalı çalışan bulunmayan neredeyse hiçbir mağaza yok.”
Brezilyalı Veronica Santos, Portekiz’de yaşayan göçmenlerden biri. Üç ay önce Portekiz’e gelen Santos, ülkenin orta kesimindeki Leiria kentinde bir restoranda çalışıyor. Eşi ise inşaatlarda amelelik yapıyor. Çift, iş bulmakta hiçbir sorun yaşamadığını söylüyor.
Veronica, “Burada iyi para kazanıyoruz” diyor ve Portekiz’e gelme kararlarının doğru olduğunu belirtiyor. Genç kadın, Brezilya’da ücretlerin daha düşük olmasının yanı sıra güvenlik sorunlarının da ciddi boyutta olduğunu vurguluyor:
“Brezilya’da güvensizlik çok büyük, suç oranı yüksek. Portekiz çok daha güvenli.”
Kendisi ve eşinin yeni yaşamlarından memnun olduğunu anlatan Veronica, artan yabancı düşmanlığı konusunda ise diplomatik davranıyor:
“Irkçılar her yerde var. Portekiz’de de Brezilya’da da. Buna karşı ne yapılabilir bilmiyorum.”
Göçmenler günah keçisi ilan ediliyor
Leiria Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’nde ekonomi dersleri veren João Neves’e göre Chega gibi aşırı sağcı partiler göçmenleri ülkedeki sorunların sorumlusu gibi gösteriyor. Ancak Neves, bu popülist söylemlerin gerçeklerle ilgisi olmadığını söylüyor:
“Göçmen işçiler olmadan bazı sektörlerin tamamen kapanması gerekir. Portekizli iş gücü yetersiz. Ücretler ciddi biçimde artsa bile bu açığı kapatacak çalışan bulunamaz.”
Leiria Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’nden ekonomi doçenti João NevesFotoğraf: Jochen Faget/DW
Örneğin ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 20’sini oluşturan turizm sektörü ucuz yabancı iş gücüne bağımlı. Göçmenler olmadan çok sayıda otel kapanmak zorunda kalırdı.
Aynı durum tarım için de geçerli. Özellikle ihraç edilen orman meyvelerinin üretiminde çalışan çok sayıda Asyalı mevsimlik işçi bulunuyor. Onlar olmadan hasat yapılamayacağı belirtiliyor.
Sosyal güvenlik sistemi açısından da durum benzer. 2025 yılında yabancı sigortalıların sisteme ödediği primlerle aldıkları sosyal yardımlar arasındaki fark yaklaşık 3,3 milyar euro fazla verdi. Bu para, büyük ölçüde genç yabancı çalışanların ödediği katkılardan oluşuyor ve yaşlı Portekizlilerin emekli maaşları, işsizlik yardımları ve hastalık ödemeleri için kullanılıyor.
Uzun vadeli göç politikası yok
Yabancı işçiler ülkeye büyük ekonomik katkı sağlasa da Portekiz’de önyargılar ve toplumsal gerilimler artıyor.
Sosyolog Elísio Estanque, son yıllarda yabancıların Portekiz’e çalışmak için çok kolay gelebildiğini hatırlatıyor:
“Kontrolsüz bir akın yaşandı ve entegrasyon politikası yoktu. Sosyal sorunların yoğunlaştığı bölgeler oluştu. Bu da yabancı korkusunun artmasına yol açtı.”
Ancak Estanque’ye göre geçmişte yapılan hatalar, şimdi yeni hatalara neden oluyor:
“Aşırı sağın önerileri ve hükümetin giderek bunlara yaklaşması insanlık dışı, kötü ve ülkenin sorunlarına çözüm değil.”
Portekzli sosyolog Elísio EstanqueFotoğraf: Jochen Faget/DW
Göçmenlerin ülkede kalış süresini altı aya kadar düşürme girişimlerinin yeni sorunlar yaratacağını belirten Estanque şöyle konuşuyor:
“Göçmenler kısa sürede mümkün olduğunca fazla para kazanmak istedikleri için daha fazla sömürülmeye açık hale geliyor. Bu da onları daha kırılgan yapıyor.”
Ekonomist João Neves de Portekiz’in uzun vadeli ve sürdürülebilir bir göç politikasından yoksun olduğunu düşünüyor:
“Oysa biz de bir zamanlar göç veren bir ülkeydik. Bu bölgeden çok sayıda Portekizli çalışmak için Avrupa’nın başka ülkelerine gitmişti. Bu daha sadece 60 yıl önceydi ve anlaşılan bundan hiçbir ders çıkarmamışız.”
Ancak Portekiz’de çalışan yabancı işçiler ülkelerine döndüklerinde, örneğin Almanya’da olduğu gibi, sosyal güvenlik primlerini geri alamıyor. Bu para Portekiz sosyal güvenlik sisteminde kalıyor.
